🚜 સનેડો ટ્રેક્ટર શું છે? ગુજરાતના સ્વદેશી કૃષિ મશીનની સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા

સનેડો (જેને પાવર ટીલર અથવા વોકિંગ ટ્રેક્ટર પણ કહેવાય છે) એ એક પરંપરાગત, નાના પાયાનું કૃષિ મશીન છે જે ગુજરાતમાં, ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્રમાં ખૂબ પ્રચલિત છે. પરંપરાગત મોટા ટ્રેક્ટરથી વિપરીત, સનેડો ચલાવનાર ખેડૂત મશીનની પાછળ ચાલે છે અને તેને બે લાંબા હેન્ડલથી નિયંત્રિત કરે છે.

તેમાં સામાન્ય રીતે 6-12 HP નું નાનું ડીઝલ એન્જિન હોય છે. તે મોટા ટ્રેક્ટર કરતા ઘણો સસ્તો છે, તેની જાળવણી સરળ છે અને તે સાંકડા ખેતરો અને બગીચાઓમાં જઈ શકે છે જ્યાં મોટું ટ્રેક્ટર પહોંચી શકતું નથી. સૌરાષ્ટ્રના નાના ખેડૂતો માટે સનેડો એક આશીર્વાદ સમાન છે, જેણે તેમને બળદ આધારિત ખેતીમાંથી મુક્ત કરી આધુનિક મશીનરી પૂરી પાડી.

સનેડાનો ઉદ્ભવ 1970 અને 80 ના દાયકામાં થયો હતો. રાજકોટ, મોરબી, ગોંડલ અને જૂનાગઢના સ્થાનિક ઇજનેરો અને ખેડૂતોએ આયાતી પાવર ટીલરમાં સ્થાનિક જમીન અને જરૂરિયાત મુજબ ફેરફાર કરીને આ સ્વદેશી મશીન બનાવ્યું.

રાજકોટ ઔદ્યોગિક વિસ્તાર સનેડાના ઉત્પાદનનું મુખ્ય કેન્દ્ર બન્યું. ખાસ કરીને મગફળી પકવતા વિસ્તારોમાં (રાજકોટ, જામનગર, જૂનાગઢ) આ મશીન અત્યંત લોકપ્રિય બન્યું, કારણ કે ચોમાસા પહેલાની મર્યાદિત સમયગાળાની ખેડ માટે આ મશીન નાના ખેડૂતો માટે ખૂબ જ ઉપયોગી સાબિત થયું.

1. એન્જિન: સામાન્ય રીતે 6-15 HP નું ડીઝલ એન્જિન (દા.ત., ફિલ્ડ માર્શલ, લિસ્ટર).

2. ગિયરબોક્સ: 2-6 ફોરવર્ડ અને 1-2 રિવર્સ સ્પીડ વાળું ટ્રાન્સમિશન.

3. રોટાવેટર / બ્લેડ: જમીન ખેડવા માટે ફરતી બ્લેડ અથવા દાંતા.

4. પૈડાં (Wheels): લોખંડના અથવા રબરના મોટા પૈડાં જે જમીન પર પકડ જમાવે છે.

5. હેન્ડલબાર: મશીનને નિયંત્રિત કરવા માટે લાંબા હેન્ડલ.

6. ડેપ્થ કંટ્રોલ: જમીન ખેડવાની ઊંડાઈ નક્કી કરવા પાછળના ભાગે લગાવેલું વ્હીલ કે સ્કીડ.

• ઈંધણ વપરાશ: 8-10 HP નો સનેડો 1 કલાકમાં આશરે 1 થી 1.5 લિટર ડીઝલ વાપરે છે.
• કાર્યક્ષમતા: એક કલાકમાં લગભગ અડધો થી પોણો વીઘો (0.5 - 0.8 વીઘા) જમીન ખેડી શકે છે.
• પ્રતિ વીઘા ખર્ચ: ડીઝલ અને મજૂરી ગણતા પ્રતિ વીઘાનો ખર્ચ માત્ર ₹300-₹600 આવે છે, જે મોટા ટ્રેક્ટર (₹600-₹1200) કરતા ઘણો ઓછો છે.
• નવા મશીનની કિંમત: ₹1.2 લાખ થી ₹2.5 લાખ સુધી. જૂનો (સેકન્ડ હેન્ડ) સનેડો ₹40,000-₹80,000 માં મળી રહે છે.

ખાસ કરીને મગફળીના પાક માટે સનેડો ખૂબ જ ફાયદાકારક છે. તે જમીનને ખૂબ જ ઝીણી અને પોચી બનાવે છે, જેનાથી મગફળીના ડોડવા (પોપટા) જમીનની અંદર સારી રીતે વિકાસ પામે છે. બળદ દ્વારા ખેડ કરતા સનેડાથી ખેડ કરવા પર ઉત્પાદનમાં 15-25% જેટલો વધારો જોવા મળ્યો છે.

સનેડો મોટા ટ્રેક્ટર કરતા વજનમાં ઘણો હળવો હોવાથી જમીનને કડક (Soil Compaction) બનાવતો નથી. આનાથી જમીનમાં ભેજ જળવાઈ રહે છે અને અળસિયા જેવા મિત્ર કીટકોને નુકસાન થતું નથી.

પથ્થરવાળી જમીનમાં બ્લેડ તૂટવાની સમસ્યા રહે છે. એર ફિલ્ટર નિયમિત સાફ ન કરવાથી એન્જિન ગરમ થઈ શકે છે. ગિયરબોક્સનું ઓઇલ (SAE 90) નિયમિત અંતરે (દર 200-300 કલાકે) બદલવું જરૂરી છે.

રાજકોટ (ગોંડલ રોડ અને આજી GIDC) સનેડાના ઉત્પાદનનું મુખ્ય હબ છે. આ ઉપરાંત જુનાગઢ, ગોંડલ અને જસદણમાં કૃષિ મશીનરીના મોટા માર્કેટ છે જ્યાં નવો અને જૂનો સનેડો ખરીદી શકાય છે.