🐄 કાઉ મેટ્રેસ (ગાયની ગાદી) ના ફાયદા: ભારતીય ડેરી ખેડૂતો માટે સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા

કાઉ મેટ્રેસ (અથવા કેટલ મેટ / પશુ માટે રબર મેટ) એ જાડી રબર કે ફોમની બનેલી ચટ્ટાઈ છે જે ગાય કે ભેંસને બેસવાની જગ્યા પર રાખવામાં આવે છે. જેમ મનુષ્ય સારી ઊંઘ લીધા પછી વધુ સારું કામ કરે છે, તેવી જ રીતે દુધાળા પશુઓને બેસવા માટે સ્વચ્છ અને આરામદાયક સપાટી મળે તો દૂધ ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર વધારો થાય છે.

પરંપરાગત રીતે, પશુઓને કોંક્રીટ કે માટીના તળિયે રાખવામાં આવે છે. આનાથી તેમને પગના સાંધામાં ઇજાઓ થાય છે, અને ભીનાશને કારણે આંચળનો રોગ (મસ્ટાઈટિસ) થવાનું જોખમ રહે છે. NDDB અને અમૂલ દ્વારા થયેલા સંશોધનો દર્શાવે છે કે આરામદાયક રબર મેટ પર બેસતી ગાયો 10-15% વધુ દૂધ આપે છે અને સ્વસ્થ રહે છે.

1. સોલિડ રબર મેટ્રેસ (સૌથી પ્રખ્યાત): રિસાયકલ કરેલ રબરમાંથી બનેલી. અત્યંત ટકાઉ (8-12 વર્ષ) અને સાફ કરવામાં સરળ. કિંમત: ₹450-₹1,200 પ્રતિ ચોરસ મીટર.

2. રબર ક્રમ્બ-ફિલ્ડ મેટ્રેસ: રબર ક્રમ્બ્સ ભરેલી નરમ મેટ્રેસ. ઉચ્ચ ઉત્પાદન આપતી HF ગાયો માટે આદર્શ.

3. EVA ફોમ મેટ્રેસ: હળવી અને સસ્તી, પરંતુ રબર કરતા ઓછી ટકાઉ (3-5 વર્ષ). નાના બજેટવાળા ફાર્મ માટે યોગ્ય.

• મેટ્રેસની સાઈઝ: ભારતીય ડેરી ગાયો (HF, Jersey, Gir) માટે 180 cm × 120 cm (6 ફૂટ × 4 ફૂટ) આદર્શ છે. મોટી ભેંસો માટે 200 cm × 120 cm પસંદ કરો.
• જાડાઈ (Thickness): મૂળભૂત આરામ માટે ઓછામાં ઓછી 25 mm (1 ઇંચ) જાડાઈ. 40-50 mm જાડાઈ સૌથી શ્રેષ્ઠ છે અને લાંબો સમય (8-12 વર્ષ) ટકે છે.
• ખર્ચ: એક સારી રબર મેટનો ખર્ચ ₹900 થી ₹1,800 ની વચ્ચે આવે છે. મોટા ફાર્મ માટે જથ્થાબંધ ખરીદી સસ્તી પડે છે.

રબર મેટ પર પશુઓ રોજ 3-4 કલાક વધુ આરામ કરે છે. પશુ જ્યારે બેઠું હોય ત્યારે આંચળમાં રક્ત પ્રવાહ વધે છે અને વધુ દૂધ બને છે. સરેરાશ 10-15% દૂધ ઉત્પાદન વધે છે. રોજ 15 લિટર દૂધ આપતી ગાય દોઢ થી બે લિટર વધુ દૂધ આપી શકે છે. મેટ પાછળ કરેલો ખર્ચ એક સીઝનમાં જ પાછો મળી જાય છે.

સાંધાની સુરક્ષા: કોંક્રીટના કારણે ગાયના ઘૂંટણ અને સાંધામાં સોજો આવે છે. રબર મેટ આ આંચકા પચાવી લે છે અને પશુને લંગડાતા અટકાવે છે.

પ્રજનન ક્ષમતા: આરામદાયક પશુઓ નિયમિત સમય પર હીટ (ગરમી) માં આવે છે, જેનાથી કન્સેપ્શન રેટ (ગર્ભ ધારણનો દર) 8-12% વધે છે.

ભીના અને ગંદા ભોંયતળિયાને કારણે બેક્ટેરિયા આંચળમાં પ્રવેશીને મસ્ટાઈટિસ (આંચળનો સોજો) કરે છે. રબર મેટ જલ્દી સુકાઈ જાય છે અને સાફ રાખવી સરળ છે, જેનાથી મસ્ટાઈટિસનું જોખમ 30-40% ઘટી જાય છે. આનાથી પશુ ચિકિત્સા (વેટરનરી) નો મોટો ખર્ચ બચે છે.

ગુજરાતમાં રાજકોટ કાઉ મેટ્રેસ બનાવવાનું મોટું કેન્દ્ર છે. તમે IndiaMart જેવી ઓનલાઇન સાઇટ્સ પરથી સીધા ઉત્પાદકોનો સંપર્ક કરીને જથ્થાબંધ ભાવે મેટ્રેસ મંગાવી શકો છો. સ્થાનિક એગ્રી-ઇક્વિપમેન્ટ ડીલર્સ પાસેથી પણ છૂટક ખરીદી કરી શકાય છે.