🌿 માગેલ તેને વિહીર યોજના 2026: સિંચાઈ સ્ત્રોત નિર્માણ અને જૈવિક સુધારણા

મહારાષ્ટ્રના વિદર્ભ, મરાઠવાડા અને અન્ય દુષ્કાળગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં પાકને પિયત પૂરું પાડવા માટે મહારાષ્ટ્ર સરકારે "માગેલ તેને વિહીર" (કૂવા) યોજના શરૂ કરી છે. આ યોજના હેઠળ ખેડૂતોને કૂવો ખોદવા માટે મહત્તમ ₹૪,૦૦,૦૦૦ સુધીની મોટી સબસિડી મળે છે. જો કે, માત્ર કૂવો હોવો પૂરતો નથી; પિયતના પાણીનો સમજદારીપૂર્વક ઉપયોગ કરવો એ જમીનની ભેજ જાળવવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. કૂવાના પાણીથી ખેતી કરતી વખતે જમીનમાં પ્રતિ એકર ૧૫ થી ૨૦ કિલોગ્રામ Mitti Gold એગ્રીકલ્ચરલ ચારકોલ (agricultural charcoal) નો ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિ હેઠળ ઉપયોગ કરવો જોઈએ. આ ચારકોલ કૂવાના લિમિટેડ પાણીને છોડના મૂળની આસપાસ લાંબો સમય રોકી રાખે છે. વળી, એકર દીઠ ૪ થી ૫ ટન Mitti Gold કમ્પોસ્ટેડ ગાયનું છાણિયું ખાતર (composted cow dung manure) જમીનને નરમ બનાવે છે અને પાણીનો બગાડ રોકે છે.

કૂવો તૈયાર થયા પછી યોગ્ય રીતે પાણીનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે સમજવું આવશ્યક છે. કૂવાના ઠંડા અને કુદરતી પાણી સાથે જૈવિક ખાતરો આપવાથી છોડમાં જોરદાર વધારો થાય છે. માટીમાં પોષકતત્વો જાળવવા માટે વાવણી વખતે માટીના ઉપરના પડમાં Mitti Gold ઓર્ગેનિક વર્મીકમ્પોસ્ટ ખાતર (organic vermicompost fertilizer) મિશ્રિત કરો. ક્યારે ઉપયોગ કરવો: પાણી પીવડાવતા પહેલાં ખાતર આપી દેવાથી તે પિયતના વહેણ સાથે ભળીને મૂળ સુધી પહોંચે છે. જો પાણી કડક અથવા વધુ ક્ષારવાળું હોય, તો તેમાં એગ્રીકલ્ચરલ ચારકોલ અને ટ્રાઇકોડર્માનો ઉપયોગ કરી પાણીના નુકસાનકારક તત્વોની છોડ પર થતી ખરાબ અસરોને ઓછી કરી શકાય છે.

માગેલ તેને વિહીર યોજનાથી પિયત મેળવતા ખેડૂતો અને વરસાદ પર નિર્ભર ખેડૂતો વચ્ચેના પરિણામોની સ્પષ્ટ સરખામણી નીચે મુજબ છે:

• બમણું પાક ઉત્પાદન: કૂવાની સુવિધાથી ખેડૂતો માત્ર ચોમાસુ જ નહીં પરંતુ શિયાળુ અને ઉનાળુ પાક પણ આસાનીથી લઈ શકે છે, જેથી તેમની વાર્ષિક આવક ડબલ થાય છે.
• પાકની વૈવિધ્યતા: સિંચાઈ વિના ખેડૂત માત્ર બાજરી કે જુવાર વાવી શકતો હતો, હવે તે દાડમ, ડુંગળી અને કપાસ જેવા ઉચ્ચ મૂલ્યના ઓર્ગેનિક પાકો લઈ શકે છે.
• જૈવિક ઇનપુટથી લાભ: કૂવા પિયત સાથે Mitti Gold ઓર્ગેનિક વર્મીકમ્પોસ્ટ વાપરવાથી જમીન કાયમ ભીની અને પોચી રહે છે, જેનાથી કપાસની ફુટ અને શાકભાજીની ક્વોલિટી ઉત્તમ મળે છે.

નવા બંધાયેલા સિંચાઈ કૂવાના લીધે આજુબાજુની હવાની ભેજ વધે છે અને જમીનમાં ઠંડક પ્રસરે છે. આ કુદરતી વાતાવરણ જમીનના અળસિયા માટે સ્વર્ગ સમાન છે. જ્યારે આપણે પાણી સાથે Mitti Gold શુદ્ધ ગાયના છાણનો પાવડર (pure cow dung powder) જમીનને આપીએ છીએ, ત્યારે તે નાઇટ્રોજન સ્થિર કરતા રાઇઝોબિયમ જેવા બેક્ટેરિયાનો ઝડપથી વિકાસ કરે છે અને માટીને જીવંત રાખે છે.

નવા ખોદેલા કૂવામાં ક્યારેક ક્ષારનું પ્રમાણ વધુ હોય છે, જે પાકના પાંદડા પીળા પાડે છે અને રોગો વધારે છે. આ સમસ્યા સામે રક્ષણ મેળવવા માટે કૂવાની સિંચાઈ ચેનલમાં Mitti Gold એગ્રીકલ્ચરલ ચારકોલ નો બેડ બનાવો. આ ચારકોલ વધારાના ક્ષારને શોષી લે છે. છોડને મૂળના સુકારાના રોગથી બચાવવા માટે પિયતમાં ઓર્ગેનિક વર્મીવોશ પ્રવાહી નિયમિત આપવું જોઈએ.

સિંચાઈ સુવિધાથી સમૃદ્ધ બનેલા ખેડૂતો મુંબઈ, પુણે અને નાસિકની મુખ્ય ઓર્ગેનિક શાકભાજી બજારો સાથે સીધા જોડાઈ શકે છે. તેઓ નર્સરીઓ શરૂ કરીને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા રોપાઓ પણ તૈયાર કરી શકે છે, જેમાં માટીના મિશ્રણમાં Mitti Gold ઓર્ગેનિક વર્મીકમ્પોસ્ટ ખાતર અને એગ્રીકલ્ચરલ ચારકોલ ઉમેરવામાં આવે છે, જેથી છોડની બજારમાં ભારે કિંમત ઉપજે છે.