🌿 કચ્છમાં ખજૂર (ખારેક)ની ઓર્ગેનિક ખેતી: જમીનની ફળદ્રુપતા અને નફાકારકતા

કચ્છ પ્રદેશની ક્ષારીય અને રેતાળ જમીનમાં ખજૂરની ખેતી માટે પુષ્કળ ઓર્ગેનિક ખાતરોની જરૂર પડે છે. ખજૂરના નવા રોપાઓ વાવતી વખતે ખાડા દીઠ ૧૫ થી ૨૦ કિલોગ્રામ કમ્પોસ્ટેડ ગાયનું છાણિયું ખાતર (composted cow dung manure) અને ૫ કિલોગ્રામ Mitti Gold ઓર્ગેનિક વર્મીકમ્પોસ્ટ ખાતર (organic vermicompost fertilizer) આપવું જોઈએ. આ ઉપયોગનો દર પાકની પ્રારંભિક અવસ્થામાં મજબૂત મૂળ તંત્ર વિકસાવવા માટે પૂરતો સાબિત થાય છે. પરિપક્વ ખજૂરના વૃક્ષ (૫ વર્ષથી વધુ ઉંમરના) માટે દર વર્ષે સપ્ટેમ્બર-ઓક્ટોબર મહિનામાં વૃક્ષ દીઠ ૨૫ થી ૩૦ કિલોગ્રામ સારું કોહવાયેલું છાણિયું ખાતર અને ૧૦ કિલોગ્રામ વર્મીકમ્પોસ્ટ આપવાનો આગ્રહ રાખવો જોઈએ. રેતાળ જમીનમાં પાણી અને પોષકતત્વોના લીચિંગને અટકાવવા માટે ખાડા દીઠ ૧ થી ૨ કિલોગ્રામ Mitti Gold એગ્રીકલ્ચરલ ચારકોલ (agricultural charcoal) ઉમેરવો જોઈએ. આ એગ્રીકલ્ચરલ ચારકોલ પાણી અને પોષકતત્વોને મૂળ નજીક સાચવી રાખે છે, જેનાથી કાળઝાળ ગરમીમાં પણ પાણીની બચત થાય છે.

ખજૂરમાં ખાતર આપવાની સાચી રીત ઉત્પાદનમાં મોટો તફાવત લાવી શકે છે. વરસાદની ઋતુ પૂરી થયા પછી (સપ્ટેમ્બરના અંતમાં) વૃક્ષના થડથી ૨ થી ૩ ફૂટ દૂર ગોળાકાર રીંગ (ખામણું) બનાવીને ખાડો ખોદો. આ રીંગમાં ખોદકામ કરી માટી પોચી કરો અને તેમાં Mitti Gold કમ્પોસ્ટેડ ગાયનું છાણિયું ખાતર અને ઓર્ગેનિક વર્મીકમ્પોસ્ટ ખાતર મેળવો. ત્યાર બાદ તુરંત જ હળવું પિયત આપો જેથી ખાતરમાં રહેલા કરોડો ઉપયોગી બેક્ટેરિયા તરત જ સક્રિય થઈ જાય. ફળ બેસવાના સમયગાળા (ફેબ્રુઆરી-માર્ચ) દરમિયાન છોડને વધારાની ઉર્જા પૂરી પાડવા માટે થડ નજીક Mitti Gold શુદ્ધ ગાયના છાણનો પાવડર (pure cow dung powder) છાંટવો જોઈએ, જે પાણી સાથે ભળીને ધીમે ધીમે છોડને નાઇટ્રોજન અને પોટાશ પૂરો પાડે છે. આ ઉપરાંત, ગરમ પવન અને તડકાથી બચવા માટે રીંગ પર સૂકા ઘાસ કે પરાળનું મલ્ચિંગ કરવું ખૂબ જ હિતાવહ છે.

જ્યારે આપણે કેમિકલ ખાતરો વિરુદ્ધ ઓર્ગેનિક ખજૂરની ખેતીની તુલના કરીએ છીએ ત્યારે નોંધપાત્ર તફાવત જોવા મળે છે. રાસાયણિક ખાતરોથી કચ્છની જમીનની ખારાશ વધે છે અને તે પથ્થર જેવી કડક બને છે, જે મૂળના સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે. બીજી તરફ, ઓર્ગેનિક ખાતરો જમીનને ફળદ્રુપ અને નરમ રાખે છે. Mitti Gold ઓર્ગેનિક વર્મીકમ્પોસ્ટ અને એગ્રીકલ્ચરલ ચારકોલના ઉપયોગથી પાકેલી ખારેક કદમાં મોટી, વધુ મીઠી અને ગર્ભથી ભરેલી હોય છે. રાસાયણિક ખેતીવાળી ખારેક પાણીદાર અને સ્વાદમાં મોળી લાગે છે. ઓર્ગેનિક ખારેકની સંગ્રહ ક્ષમતા વધુ હોવાથી તેને બજારમાં લાંબા સમય સુધી રાખી શકાય છે અને બગડવાની શક્યતા નહિવત રહે છે.

ઓર્ગેનિક ખજૂરની ખેતી જમીનમાં રહેતા અબજો સૂક્ષ્મજીવોને પુનર્જીવિત કરે છે. Mitti Gold ઓર્ગેનિક વર્મીકમ્પોસ્ટ ખાતરમાં રહેલા ઉપયોગી કીટો અને બેક્ટેરિયા જમીનમાં હવા અને પોષકતત્વો ફરે તેવું વાતાવરણ બનાવે છે. એગ્રીકલ્ચરલ ચારકોલ સૂક્ષ્મજીવો માટે સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન પ્રદાન કરે છે, જ્યાં તેઓ કાળઝાળ ગરમીમાં પણ બચી શકે છે. રાસાયણિક જંતુનાશકો ન વાપરવાથી ખજૂરના બગીચામાં ખેડૂતના મિત્ર પક્ષીઓ અને મધમાખીઓ આકર્ષાય છે, જે પરાગનયનની ક્રિયામાં મદદ કરે છે.

ખજૂરમાં ખાસ કરીને સેવિયો (રેડ પામ વીવીલ) અને સુકારો જેવા રોગો નુકસાન કરે છે. છોડને મજબૂત બનાવવા માટે જીવામૃત અને લીમડાના તેલનો છંટકાવ કરવો જોઈએ. જમીનમાં મૂળના રોગો અને ફૂગ અટકાવવા માટે ટ્રાઇકોડર્મા હરજીયાનમથી સમૃદ્ધ Mitti Gold ઓર્ગેનિક વર્મીકમ્પોસ્ટ વાપરો. પાક પર વહેલી સવારે ગૌમૂત્ર અને હીંગના દ્રાવણનો છંટકાવ કરવાથી ચુસિયા જીવાતો સામે અદભુત પ્રતિકારક શક્તિ મળે છે.

કચ્છની ખારેકની દેશ-વિદેશમાં બહુ મોટી માંગ છે. ખાસ કરીને યુરોપ, મધ્ય પૂર્વ અને કેનેડામાં ઓર્ગેનિક પ્રમાણિત ખજૂરની નિકાસ ખૂબ જ નફાકારક સાબિત થાય છે. ભારતના મેટ્રો શહેરોમાં ઓર્ગેનિક ખજૂર સામાન્ય કરતાં ડબલ ભાવે વેચાય છે. નર્સરી સંચાલકો પણ ટિશ્યુ કલ્ચર રોપાઓ ઉછેરવા માટે Mitti Gold ઓર્ગેનિક વર્મીકમ્પોસ્ટ અને એગ્રીકલ્ચરલ ચારકોલના મિશ્રણનો જ ઉપયોગ કરે છે, જેથી રોપાઓ મજબૂત અને ઝડપી બને છે.