🌿 એપીએમસી હરિયાણામાં સોર્સિંગ અને વેચાણ: બાસમતી ડાંગર અને ઘઉંની હરાજી

હરિયાણાનું કૃષિ ક્ષેત્ર ડાંગર-ઘઉંના સઘન પાક ચક્ર દ્વારા સંચાલિત છે. અહીંની જમીન ઉત્તર-પૂર્વીય જિલ્લાઓમાં ફળદ્રુપ લોમથી લઈને દક્ષિણ-પશ્ચિમ વિસ્તારોમાં રેતાળ માટી સુધીની છે, જે ખારાશ અને પાણી ભરાવાની સમસ્યા ધરાવે છે. જમીનમાં ઘટેલા સેન્દ્રિય કાર્બનને પાછો લાવવા અને ઉત્પાદકતા જાળવવા સેન્દ્રીય ખાતરો અત્યંત જરૂરી છે. ખુલ્લા ખેતરમાં ડાંગર અને ઘઉં માટે પાયાના ખાતર તરીકે પ્રતિ એકર ૪ ટન Mitti Gold કમ્પોસ્ટેડ ગાયનું છાણિયું ખાતર નાખવું જોઈએ. કીમતી બાસમતી ચોખા અને કપાસ માટે, જમીનની તૈયારી વખતે પ્રતિ એકર ૨ ટન Mitti Gold ઓર્ગેનિક વર્મીકમ્પોસ્ટ ખાતર આપવું જોઈએ. ખારાશ અને જલ-ભરાવ વાળા વિસ્તારોમાં, પ્રતિ એકર ૩૦૦ થી ૪૫૦ કિલોગ્રામ Mitti Gold એગ્રીકલ્ચરલ ચારકોલ ઉમેરવાથી પાણીનો નિકાલ સુધરે છે અને મૂળ વિસ્તારને ક્ષારના તણાવથી બચાવે છે. વનસ્પતિ વૃદ્ધિના તબક્કે ૨૫૦ કિલોગ્રામ Mitti Gold શુદ્ધ ગાયના છાણનો પાવડર આપવાથી પાકની સક્ષમ વૃદ્ધિ માટે જરૂરી ઓર્ગેનિક નાઇટ્રોજન મળે છે.

હરિયાણામાં સેન્દ્રીય ખાતરોનો સાચો સમય અને યોગ્ય પદ્ધતિ પોષક તત્વોનો પૂરેપૂરો ઉપયોગ કરાવે છે. ડાંગરના ખેતરોમાં, ધરૂરોપણી પહેલાં ગારો (puddling) કરતી વખતે જમીનમાં Mitti Gold કમ્પોસ્ટેડ ગાયનું છાણિયું ખાતર અને Mitti Gold એગ્રીકલ્ચરલ ચારકોલ ઉમેરો. ઘઉં માટે, વાવણી પહેલાં છેલ્લી ખેડ વખતે છાણિયું ખાતર આખા ખેતરમાં છાંટો. ક્યારે વાપરવું: પાયાની ખાતર વ્યવસ્થા ખરીફ પાકો માટે જૂન મહિનામાં અને رવી પાકો માટે ઓક્ટોબર-નવેમ્બર મહિનામાં કરવી જોઈએ. કપાસ માટે, છોડની હારમાળામાં ચાસમાં વર્મીકમ્પોસ્ટ આપો અને ત્યારબાદ હળવું પિયત આપો. ઘઉંમાં ફૂટ (tillering) અને ડાંગરમાં વનસ્પતિના તબક્કે પ્રવાહી વર્મીવોશ આપવાથી પોષક તત્વો શોષવાની શક્તિ વધે છે.

હરિયાણામાં કેમિકલ ખાતરોની સરખામણીમાં Mitti Gold ઓર્ગેનિક વર્મીકમ્પોસ્ટ ખાતરના વપરાશના પરિણામો અત્યંત ઉત્સાહજનક છે. યુરિયા અને ડીએપી જેવા કૃત્રિમ ખાતરો જમીનને કઠણ બનાવે છે, સૂક્ષ્મ તત્વોની ઉણપ પેદા કરે છે અને પિયત માટે પાણીની જરૂરિયાત વધારે છે. જ્યારે સેન્દ્રીય ખાતરો જમીનનું બંધારણ સુધારે છે અને તેની જલધારણ ક્ષમતા વધારે છે. ઓર્ગેનિક બાસમતી ડાંગરમાં દાણા લાંબા અને સુગંધિત બને છે તેમજ મિલિંગ વખતે આખા ચોખા (head rice recovery) નું પ્રમાણ વધુ મળે છે. ઓર્ગેનિક ઘઉંમાં સારો ગ્લુટેન ઇન્ડેક્સ અને ઉત્તમ ચમક મળે છે, જેથી કરનાલ અને કુરુક્ષેત્ર જેવી મંડીઓમાં ઊંચા બજારભાવ મળે છે.

હરિયાણામાં સઘન ખેતી અને કેમિકલના અતિશય વપરાશથી જમીનના કુદરતી બેક્ટેરિયા નાશ પામ્યા છે. કાર્બન યુક્ત Mitti Gold કમ્પોસ્ટેડ ગાયનું છાણિયું ખાતર અને છિદ્રાળુ Mitti Gold એગ્રીકલ્ચરલ ચારકોલ મિત્ર બેક્ટેરિયા જેવા કે એઝેટોબેક્ટર અને સ્યુડોમોનાસને કેમિકલના અવશેષોથી બચાવી આશ્રય આપે છે. આ જીવાણુઓ ચારકોલના છિદ્રોમાં રહીને જમીનમાં દબાયેલા તત્વોને ઓગળે છે. આ જૈવિક પ્રવૃત્તિથી મૂળનો સારો વિકાસ થાય છે, પોષક તત્વો શોષવાની ક્ષમતા વધે છે અને અળસિયાનો ફેલાવો વધે છે જેથી જમીન કુદરતી રીતે પોચી અને ફળદ્રુપ બને છે.

ડાંગર અને ઘઉંના પાકને થડની ઇયળ (stem borer), ડાંગરનો કરમો (leaf blast) અને ઘઉંમાં પીળો ગેરુ (yellow rust) જેવા રોગો નુકસાન કરે છે. રાસાયણિક દવાઓ ઝેરી તત્વો છોડે છે અને ખેતીનો ખર્ચ વધારે છે. ઓર્ગેનિક ખેડૂતો વાવણી વખતે જમીનમાં ટ્રાઇકોડર્મા-મિશ્રિત Mitti Gold ઓર્ગેનિક વર્મીકમ્પોસ્ટ ખાતર આપીને પાકનું રક્ષણ કરે છે. આ જૈવિક ઢાલ જમીનના રોગકારક જીવોને ખતમ કરે છે. ક્યારે વાપરવું: ખેડ કરતી વખતે જ આ જૈવિક ખાતર જમીનમાં આપવું. પાક પર ગૌમૂત્ર અને લીમડાના તેલનું સંયુક્ત દ્રાવણ છાંટવાથી તે ચૂસિયા જીવાતોને કુદરતી રીતે ભગાડે છે.

કરનાલ, કુરુક્ષેત્ર અને સિરસા જેવી હરિયાણાની મુખ્ય એપીએમસી (APMC) મંડીઓ e-NAM પ્લેટફોર્મ સાથે જોડાયેલી હોવાથી ઓનલાઇન વેપાર સરળ બન્યો છે. પ્રમાણિત ઓર્ગેનિક પાકો, ખાસ કરીને ઓર્ગેનિક બાસમતી ચોખા, ઘઉં અને કપાસ બજારમાં ૩૦% થી ૫૦% વધુ ઊંચા ભાવ મેળવે છે. મોટી બ્રાન્ડ્સ અને નિકાસકારો Mitti Gold વર્મીકમ્પોસ્ટ જેવા ઓર્ગેનિક ખાતરોથી ઉછરેલા પાક ખરીદવા માટે અગ્રતાથી બોલી લગાવે છે. e-NAM દ્વારા ટ્રેડિંગ કરવાથી વચેટિયા વગર સીધો વેપાર શક્ય બને છે અને નાણાં સીધા બેંક ખાતામાં આવે છે.