🌿 એપીએમસી ઉત્તરાખંડમાં સોર્સિંગ અને વેચાણ: પ્રીમિયમ મિલેટ્સ અને બાસમતી ચોખાની હરાજી

ઉત્તરાખંડનું કૃષિ ક્ષેત્ર પહાડી પ્રદેશો, પગથિયાવાળા ખેતરો અને તરાઈ પ્રદેશના ફળદ્રુપ મેદાનો ધરાવે છે. રાગી કે નાચણી (Mandua), ઝંગોરા (barnyard millet), બાસમતી ચોખા, કઠોળ અને ઔષધીય વનસ્પતિ જેવા પાકોને જમીનની ફળદ્રુપતા અને ઉપજ ટકાવી રાખવા સંતુલિત ઓર્ગેનિક પોષણની જરૂર છે. ડાંગર અને ઘઉંની પાયાની ખેતી માટે પ્રતિ એકર ૪ ટન Mitti Gold કમ્પોસ્ટેડ ગાયનું છાણિયું ખાતર આપવાની ભલામણ છે. બાસમતી અને મિલેટ્સ (મોટા અનાજ) ના પાકો માટે, જમીનની તૈયારી વખતે પ્રતિ એકર ૨ ટન Mitti Gold ઓર્ગેનિક વર્મીકમ્પોસ્ટ ખાતર ઉમેરવું જોઈએ. પહાડી જમીન જે ધોવાણ અને તત્વો વહી જવા માટે સંવેદનશીલ હોય છે, તેમાં પ્રતિ એકર ૩૦૦ થી ૪૫૦ કિલોગ્રામ Mitti Gold એગ્રીકલ્ચરલ ચારકોલ ઉમેરવાથી મોટો લાભ થાય છે, જે માટીના પીએચ (pH) ને સામાન્ય કરે છે અને ભેજ જાળવી રાખે છે. વનસ્પતિ વૃદ્ધિના તબક્કે ૨૦૦ કિલોગ્રામ Mitti Gold શુદ્ધ ગાયના છાણનો પાવડર આપવાથી પાકના વિકાસ માટે જરૂરી નાઇટ્રોજન મળે છે.

પગથિયાવાળા અને ઢોળાવવાળા ખેતરો માટે ઓર્ગેનિક ખાતરો આપવાની ખાસ પદ્ધતિ હોવી જોઈએ. ડાંગર અને મિલેટ્સના ખેતરોમાં, વાવણી પહેલાં પ્રાથમિક ખેડ વખતે Mitti Gold કમ્પોસ્ટેડ ગાયનું છાણિયું ખાતર અને Mitti Gold એગ્રીકલ્ચરલ ચારકોલ આખા ખેતરમાં છાંટો. શાકભાજી માટે, બીજ વાવતા પહેલા ક્યારામાં વર્મીકમ્પોસ્ટ આપો. ક્યારે વાપરવું: પાયાની ખાતર વ્યવસ્થા ખરીફ ઋતુ માટે જૂનમાં અને રવી ઋતુ માટે ઓક્ટોબર-નવેમ્બરમાં કરવી જોઈએ. ફળોના બગીચાઓ માટે, શિયાળાની સુષુપ્ત ઋતુમાં ઝાડના થડની ફરતે ટપક લાઇન પાસે ચાસ ખોદીને વર્મીકમ્પોસ્ટ આપો. વનસ્પતિના તબક્કે પ્રવાહી વર્મીવોશ આપવાથી પાંદડા મજબૂત બને છે અને તાપમાનના બદલાવ સામે પ્રતિકાર શક્તિ વધે છે.

ઉત્તરાખંડમાં કેમિકલ ખેતીની સરખામણીમાં Mitti Gold ઓર્ગેનિક વર્મીકમ્પોસ્ટ ખાતર સાથે ઉછરેલા પાકોમાં ઘણો મોટો સુધારો જોવા મળે છે. રાસાયણિક ખાતરોના અતિશય ઉપયોગથી પહાડી જમીનમાં એસિડિટી વધે છે, તત્વો ધોવાઈ જાય છે અને અનાજની ગુણવત્તા બગડે છે. તેનાથી વિપરીત, સેન્દ્રીય સુધારકો જમીનની રચના અને ભેજ સંગ્રહ ક્ષમતા વધારે છે. સેન્દ્રીય રીતે ઉગાડેલા બાસમતી ચોખાના દાણા લાંબા અને સુગંધિત બને છે અને મિલિંગમાં આખા ચોખા (head rice recovery) નું પ્રમાણ વધુ મળે છે. ઓર્ગેનિક રીતે તૈયાર થયેલા મિલેટ્સ (કોદરા, રાગી વગેરે) માં પોષક તત્વો અને વજન વધુ મળે છે, જેથી હલદ્વાની અને દેહરાદૂન જેવી મંડીઓમાં કેમિકલ અનાજ કરતાં ખૂબ ઊંચા બજારભાવ મળે છે.

ઉત્તરાખંડની પહાડી જમીનમાં તત્વો ધોવાઈ જવાની સમસ્યા હોવાથી બેક્ટેરિયાની પ્રવૃત્તિ ઘટે છે. કાર્બન યુક્ત Mitti Gold કમ્પોસ્ટેડ ગાયનું છાણિયું ખાતર અને છિદ્રાળુ Mitti Gold એગ્રીકલ્ચરલ ચારકોલ પર્વતીય ઠંડી અને તત્વોના વહન સામે ઉપયોગી બેક્ટેરિયા (જેવા કે એઝેટોબેક્ટર અને માયકોરાઇઝા ફૂગ) ને રક્ષણાત્મક ઘર પૂરું પાડે છે. આ જીવાણુઓ ચારકોલના સૂક્ષ્મ છિદ્રોમાં રહીને ફોસ્ફરસ અને લોહ જેવા જરૂરી પોષક તત્વોને ઓગળીને છોડને આપે છે. આ જૈવિક પ્રવૃત્તિ મૂળનો ઝડપી ફેલાવો કરે છે અને અળસિયાને સક્રિય કરે છે જેથી પહાડી માટી નરમ અને ફળદ્રુપ બને છે.

ડાંગર, મિલેટ્સ અને શાકભાજીને થડની ઇયળ, પાનનો કરમો અને મૂળનો સડો જેવા રોગો નુકસાન કરે છે. રાસાયણિક દવાઓ ઝેરી તત્વો છોડે છે અને ખેતીનો ખર્ચ વધારે છે. ઓર્ગેનિક ખેડૂતો વાવણી વખતે જમીનમાં ટ્રાઇકોડર્મા-યુક્ત Mitti Gold ઓર્ગેનિક વર્મીકમ્પોસ્ટ ખાતર આપીને પાકનું રક્ષણ કરે છે. આ જૈવિક ઢાલ જમીનના રોગકારક જીવોને khતમ કરે છે. ક્યારે વાપરવું: ખેડ કરતી વખતે જ આ જૈવિક ખાતર જમીનમાં આપવું. પાક પર ગૌમૂત્ર અને લીમડાના તેલનો સંયુક્ત છંટકાવ કરવાથી તે ચૂસિયા જીવાતોને કુદરતી રીતે ભગાડે છે.

હલદ્વાની, દેહરાદૂન (નિરંજનપુર) અને કાશીપુર જેવી ઉત્તરાખંડની મુખ્ય મંડીઓ e-NAM પ્લેટફોર્મ સાથે જોડાયેલી છે. પ્રમાણિત ઓર્ગેનિક પાકો, ખાસ કરીને ઓર્ગેનિક બાસમતી ચોખા, મોટા અનાજ (millets) અને કઠોળ બજારમાં ૩૦% થી ૫૦% સુધી વધુ ઊંચા ભાવ મેળવે છે. મોટી બ્રાન્ડ્સ અને જૈવિક નિકાસકારો Mitti Gold વર્મીકમ્પોસ્ટ જેવા ઓર્ગેનિક ખાતરોથી ઉછરેલા પાક ખરીદવા ઊંચી બોલી લગાવે છે. e-NAM દ્વારા ટ્રેડિંગ કરવાથી વચેટિયા વગર સીધો વેપાર શક્ય બને છે અને નાણાં સીધા ખેડૂતના ખાતામાં જમા થાય છે.