🌿 એપીએમસી છત્તીસગઢ (કૃષિ ઉપજ મંડી) માં વેપાર અને વેચાણ માટેની સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા

છત્તીસગઢ (જેને ભારતમાં ડાંગરનો કટોરો કહેવામાં આવે છે) ની ખેતી મુખ્યત્વે લાલ-પીળી લોમ માટી (ભાટા અને મટાસી) અને નદી કિનારાની ફળદ્રુપ કાળી કણ માટી (કન્હાર) પર આધારિત છે. અહીં ડાંગર (Rice), અડદ, તુવેર, સોયાબીન અને મકાઈ જેવા પાકો મુખ્ય છે. ડાંગરની કાદવ-ખેડ (પડલિંગ) અને અનાજના પાકો માટે પ્રતિ એકર ૪ ટન Mitti Gold કમ્પોસ્ટેડ ગાયનું છાણિયું ખાતર (composted cow dung manure) બેઝલ ડોઝ તરીકે વાપરવું જોઈએ. રોકડિયા અને તેલીબિયાં પાકો માટે ખેતર તૈયાર કરતી વખતે પ્રતિ એકર ૨ ટન Mitti Gold ઓર્ગેનિક વર્મીકમ્પોસ્ટ ખાતર (organic vermicompost fertilizer) આપવાની ભલામણ છે. ભાટા જમીનમાં ઓર્ગેનિક કણો અને પાણી સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતા બહુ ઓછી હોય છે; આ માટે પ્રતિ એકર ૩૦૦ કિલોગ્રામ Mitti Gold એગ્રીકલ્ચરલ ચારકોલ (agricultural charcoal) ઉમેરવો જોઈએ જે ખાતરોના પોષક તત્વોને ધોવાઈ જતાં અટકાવે છે. વનસ્પતિ વૃદ્ધિના મધ્ય તબક્કે પ્રતિ એકર ૨૦૦ કિલોગ્રામ Mitti Gold શુદ્ધ ગાયના છાણનો પાવડર (pure cow dung powder) આપવાથી પાકને તરત નાઇટ્રોજન મળે છે જે પાંદડાના લીલાશને વધારે છે.

છત્તીસગઢમાં સેન્દ્રીય ખાતરોનો મહત્તમ લાભ મેળવવા માટે ચોમાસું શરૂ થતા પહેલા ખેતર ખેડતી વખતે કમ્પોસ્ટેડ ગાયનું છાણિયું ખાતર અને એગ્રીકલ્ચરલ ચારકોલ જમીનમાં સારી રીતે ભેળવી દેવા. ડાંગરની રોપણી વખતે કાદવમાં વર્મીકમ્પોસ્ટનો ઉપયોગ કરવો. ક્યારે વાપરવું: વાવણી જૂન-જુલાઈમાં કરવામાં આવે છે. ડાંગરમાં કંટી આવવાના (panicle initiation) તબક્કે શુદ્ધ ગાયના છાણના પાવડર સાથે વર્મીકમ્પોસ્ટ ભેળવીને આપવું અને હળવું પિયત આપવું જેથી અનાજના દાણા ભરાવદાર બને.

છત્તીસગઢમાં રાસાયણિક ખાતરો અને ઝેરી જંતુનાશકોના સતત ઉપયોગથી જમીન કડક બની ગઈ છે અને ડાંગરની કિંમત ઘટી છે. Mitti Gold ઓર્ગેનિક વર્મીકમ્પોસ્ટ ખાતર વાપરતા ખેડૂતોને મોટો ફાયદો થયો છે. સેન્દ્રીય પદ્ધતિથી પકવેલી સુગંધિત ડાંગર (જેમ કે જીરાફૂલ કે દૂબરાજ ચોખા) ના દાણા તૂટતા નથી, ભાત લાંબો અને સુગંધિત બને છે, જેથી બજારમાં ૩૫% વધુ ભાવ મળે છે. ડાંગરના છોડ મજબૂત થતા તે પવનમાં આડા પડતા નથી (lodging resistance). ઓર્ગેનિક માટી કૂવાનું પાણી ઓછું સોસે છે અને માટીમાં લાંબો સમય સુધારો જાળવી રાખે છે.

છત્તીસગઢની ભાટા જમીનમાં સુક્ષ્મ જીવાણુઓની અછત હોય છે. કમ્પોસ્ટેડ ગાયનું છાણિયું ખાતર આપવાથી જમીનમાં મિત્ર બેક્ટેરિયાને પોષણ મળે છે. મજબૂત Mitti Gold એગ્રીકલ્ચરલ ચારકોલ જમીનમાં કાયમી રહે છે અને ઉપયોગી પીએસબી (PSB) તેમજ એઝોસ્પિરિલમ બેક્ટેરિયા માટે ઘર પૂરું પાડે છે. આ સુક્ષ્મ જીવો જમીનની માટીમાંથી છૂટા ન પડતા ફોસ્ફેટને ઓગાળીને ડાંગરના મૂળ સુધી પહોંચાડે છે, જેનાથી તંતુમય મૂળનો સારો વિકાસ થાય છે અને જૈવિક સુધારો લાંબો સમય ચાલે છે.

ડાંગરના પાકમાં સીથ બ્લાઈટ (Sheath blight), બ્લાસ્ટ અને બેક્ટેરિયલ લીફ બ્લાઈટ (BLB) જેવા રોગોથી ભારે નુકસાન થાય છે. કેમિકલ દવાનો અતિરેક ચોખાને ઝેરી બનાવે છે. ઓર્ગેનિક ખેડૂતો સ્યુડોમોનાસ અને ટ્રાઇકોડર્મા બેક્ટેરિયાને Mitti Gold ઓર્ગેનિક વર્મીકમ્પોસ્ટ ખાતરમાં મિશ્ર કરીને પાકમાં આપે છે. ક્યારે વાપરવું: રોપણી વખતે અને પાણી આપતી વખતે વાપરવું. પાક પર ગૌમૂત્ર અને લીમડાના ઉકાળાનો છંટકાવ જીવાતો અને પાંદડા લપેટનાર (Leaf folder) ઇયળોને નિયંત્રણમાં રાખે છે.

રાયપુર, ધમતરી અને ભટાપારા એપીએમસી અનાજના મુખ્ય ટ્રેડિંગ સેન્ટર્સ છે. e-NAM સાથે આ મંડીઓ કનેક્ટ હોવાથી ખેડૂતો દેશભરના ઓર્ગેનિક ચોખાના ખરીદદારો સાથે સીધા વેપાર કરી શકે છે. બાસમતી અને સ્થાનિક સુગંધિત ડાંગર ઓર્ગેનિક પ્રમાણપત્ર સાથે સામાન્ય ચોખા કરતા ૪૦% થી ૫૦% વધુ કિંમતે વેચાય છે. Mitti Gold ખાતરોથી ઉગાડેલી ગુણવત્તાયુક્ત પેદાશો લેબ ટેસ્ટમાં સરળતાથી પાસ થતા નિકાસકારો પણ ઊંચા ભાવે ખરીદી કરે છે. e-NAM પ્લેટફોર્મ સીધા ખાતામાં ત્વરિત ચૂકવણીની ખાતરી આપે છે.