🌿 એપીએમસી બિહારનું સંચાલન: સોર્સિંગ, વેચાણ અને e-NAM ઓર્ગેનિક મંડી હરાજી

બિહારનું કૃષિ ક્ષેત્ર ગંગાના મેદાનોની અતિ ફળદ્રુપ કાંપની જમીન (કાંપવાળી માટી) દ્વારા ઓળખાય છે, જે વિવિધ પાકો માટે અનુકૂળ છે પરંતુ તીવ્ર રાસાયણિક ખેતીને કારણે જમીનનું બંધારણ બગડ્યું છે. ડાંગર, ઘઉં, મકાઈ, કેળા, લીચી અને મોસમી શાકભાજી જેવા મુખ્ય પાકોને પ્રીમિયમ ઉપજ મેળવવા માટે ઉચ્ચ સેન્દ્રિય કાર્બન સ્તરની જરૂર હોય છે. પ્રાથમિક ખેડ દરમિયાન પાયાના ખાતર તરીકે, ખેડૂતોને જમીનમાં સેન્દ્રિય કાર્બન પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે પ્રતિ એકર ૩.૫ થી ૪ ટન Mitti Gold કમ્પોસ્ટેડ ગાયનું છાણિયું ખાતર નાખવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. પ્રખ્યાત મુઝફ્ફરપુરની લીચી અને ભાગલપુરની કેરી જેવા ઉચ્ચ મૂલ્યના ફળ પાકો માટે, ફળોના કદ અને ગુણવત્તા વધારવા માટે ફૂલ આવતા પહેલાના તબક્કે પ્રતિ એકર ૧.૫ થી ૨ ટન Mitti Gold ઓર્ગેનિક વર્મીકમ્પોસ્ટ ખાતર આપવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે. નદીના તટપ્રદેશોમાં આવેલી રેતાળ ગોરાડુ જમીનમાં કે જ્યાં પોષક તત્વો ઝડપથી ધોવાઈ જવાની સંભાવના રહે છે, ત્યાં પ્રતિ એકર ૩૦૦ કિલોગ્રામ Mitti Gold એગ્રીકલ્ચરલ ચારકોલ ઉમેરવાથી ભેજ સંગ્રહ શક્તિ અને કેટાયન એક્સચેન્જ ક્ષમતામાં સુધારો થાય છે. અનાજ અને કઠોળના વનસ્પતિ વૃદ્ધિના તબક્કે ટોપ-ડ્રેસિંગ માટે, ૨૦૦ કિલોગ્રામ Mitti Gold શુદ્ધ ગાયના છાણનો પાવડર આપવાથી નાઇટ્રોજનનો સતત પુરવઠો મળે છે, જે છોડના સમાન વિકાસને પ્રોત્સાહન આપે છે અને દાણાનું વજન વધારે છે.

સેન્દ્રીય સુધારકોનું સફળ સંકલન પાક ચક્ર અને સિંચાઈ પદ્ધતિઓ પર આધારિત છે. ડાંગરની ખેતીમાં, ધરૂરોપણીના ઓછામાં ઓછા બે અઠવાડિયા પહેલાં અંતિમ પિલાણ (ગારો) કરવાના તબક્કા દરમિયાન ભીની જમીનમાં Mitti Gold કમ્પોસ્ટેડ ગાયનું છાણિયું ખાતર અને Mitti Gold એગ્રીકલ્ચરલ ચારકોલ ભેળવવું જોઈએ. બાગાયતી બગીચાઓ, ખાસ કરીને કેળા અને કેરીના વાવેતરમાં, વર્મીકમ્પોસ્ટ આપવા માટે રીંગ પદ્ધતિ શ્રેષ્ઠ છે. વૃક્ષના છત્રની ટપક રેખા સાથે લગભગ ૧૫ સેમી ઊંડો ગોળાકાર ચાસ ખોદો, તેમાંથી નીકળેલી માટી સાથે Mitti Gold ઓર્ગેનિક વર્મીકમ્પોસ્ટ ખાતર મિક્સ કરો, ચાસ ફરી ભરી દો અને તરત જ પિયત આપો. ક્યારે વાપરવું: ખરીફ વાવણી પહેલાં જૂન મહિનામાં અને રવી વાવણી માટે ઓક્ટોબર મહિનામાં પાયાની તૈયારી પૂર્ણ થવી જોઈએ. મકાઈના ખેતરોમાં, સક્રિય વનસ્પતિ વૃદ્ધિના તબક્કે (ઢીંચણ જેટલી ઊંચાઈના તબક્કે) Mitti Gold શુદ્ધ ગાયના છાણના પાવડરથી ટોપ-ડ્રેસિંગ કરો અને ત્યારબાદ હળવું પિયત આપો. પૂરગ્રસ્ત ઉત્તર બિહારની જમીનમાં એગ્રીકલ્ચરલ ચારકોલનો ઉપયોગ વિશેષ ફાયદાકારક છે કારણ કે તે પાણી ભરાવાની સ્થિતિમાં હવાની અવરજવર જાળવી રાખે છે અને મૂળના કોહવાટને અટકાવે છે.

બિહારમાં પરંપરાગત રાસાયણિક ખેતીની સરખામણીમાં Mitti Gold ઓર્ગેનિક વર્મીકમ્પોસ્ટ ખાતરનો ઉપયોગ કરીને ઓર્ગેનિક પદ્ધતિથી પકવેલા પાકના પરિણામોમાં સ્પષ્ટ ગુણવત્તા તફાવત દેખાય છે. યુરિયા અને ડીએપી (DAP) પર વધુ પડતી નિર્ભરતાવાળી રાસાયણિક ખેતી જમીનને કઠણ બનાવે છે, સેન્દ્રિય પદાર્થો ઘટાડે છે અને સૂકા ગાળામાં પાકની શક્તિ ઝડપથી ઘટાડે છે. તેની સામે, ઓર્ગેનિક પદ્ધતિથી સંચાલિત જમીન લાંબો સમય ભેજ જાળવી રાખે છે અને ઊંડા મૂળ વિકાસને ટેકો આપે છે. જૈવિક રીતે ઉગાડેલી લીચી અને કેરીમાં શર્કરાનું પ્રમાણ (Brix level) વધુ, ઉત્તમ ત્વચા માળખું અને લાંબી સંગ્રહ ક્ષમતા જોવા મળે છે, જે રાષ્ટ્રીય બજારો સુધી લાંબા અંતરના પરિવહન માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. સેન્દ્રીય સુધારકો સાથે ઉગાડવામાં આવેલા ડાંગરમાં મિલિંગ દરમિયાન ઓછા તૂટવા સાથે ભરાવદાર દાણા મળે છે, જે ખેડૂતોને રાસાયણિક અનાજની સરખામણીમાં બજારમાં મોટો ફાયદો આપે છે.

બિહારની કાંપવાળી માટી કુદરતી રીતે ફળદ્રુપ હોવા છતાં, પોષક તત્વોને મુક્ત કરવા માટે સક્રિય જૈવિક પ્રવૃત્તિ જરૂરી છે. અતિ છિદ્રાળુ Mitti Gold એગ્રીકલ્ચરલ ચારકોલ જમીનના ઉપયોગી જીવાણુઓ જેવા કે એઝેટોબેક્ટર (નાઇટ્રોજન સ્થિર કરતા) અને સ્યુડોમોનાસ (ફોસ્ફેટ ઓગાળતા બેક્ટેરિયા) ને અતિશય તાપમાન અને કેમિકલથી બચાવવા માટે કાયમી આશ્રયસ્થાન પૂરું પાડે છે. જ્યારે તેને કમ્પોસ્ટેડ ગાયના છાણિયા ખાતરમાં રહેલા વિપુલ કાર્બન સાથે ભેળવવામાં આવે છે, ત્યારે આ સૂક્ષ્મજીવો ઝડપથી વધીને પાકના મૂળ સાથે સહજીવન સ્થાપે છે. આ જૈવિક પ્રક્રિયા જમીનમાં જકડાયેલા ફોસ્ફરસ અને પોટાશને છોડ લઈ શકે તેવા સ્વરૂપમાં ફેરવે છે, જેથી તંદુરસ્ત મૂળ વિકાસ થાય છે અને અળસિયાનો ફેલાવો વધે છે જે જમીનને કુદરતી રીતે પોચી બનાવે છે.

બિહારના ભેજવાળા વાતાવરણને લીધે બટાકામાં પાછોતરો સુકારો (late blight), કઠોળમાં મૂળ કોહવાટ અને કેળામાં ફળ સડો જેવા ફૂગજન્ય રોગો અવારનવાર થાય છે. રાસાયણિક જંતુનાશકો હાનિકારક અવશેષો છોડે છે અને ખર્ચ વધારે છે. ઓર્ગેનિક ખેડૂતો વાવણી અથવા ફેરરોપણી વખતે જમીનમાં ટ્રાઇકોડર્મા-યુક્ત Mitti Gold ઓર્ગેનિક વર્મીકમ્પોસ્ટ ખાતર ભેળવીને આ રોગોનું નિયંત્રણ કરે છે. આ જૈવિક એજન્ટ મૂળની આસપાસ સુરક્ષા કવચ બનાવે છે, જે જમીનજન્ય રોગકારકોને દબાવી દે છે. ક્યારે વાપરવું: પાયાની જમીન તૈયાર કરતી વખતે આ સમૃદ્ધ મિશ્રણ આપવું. નિયમિત અંતરે ગૌમૂત્ર અને લીંબોળીના અર્કનો છંટકાવ થ્રીપ્સ અને સફેદ માખી જેવી ચૂસિયા જીવાતોને દૂર રાખે છે અને વાયરસજન્ય રોગો ફેલાતા કુદરતી રીતે અટકાવે છે.

જોકે બિહારે ૨૦૦૬ માં તેનો APMC એક્ટ રદ કર્યો હતો, તેમ છતાં કૃષિ વેપાર પ્રાઈમરી એગ્રીકલ્ચરલ ક્રેડિટ સોસાયટીઝ (PACS), ખાનગી વેપાર કેન્દ્રો અને e-NAM સજ્જ માર્કેટ યાર્ડ્સ દ્વારા સક્રિય રીતે સંચાલિત થાય છે. પ્રમાણિત ઓર્ગેનિક ઉત્પાદનો, ખાસ કરીને ઓર્ગેનિક ચોખા, મકાઈ અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા ફળો, આધુનિક બજારોમાં ૩૫% થી ૫૦% પ્રીમિયમ કિંમત મેળવે છે. ખરીદદારો, નિકાસકારો અને ઓર્ગેનિક ફૂડ પ્રોસેસિંગ બ્રાન્ડ્સ Mitti Gold વર્મીકમ્પોસ્ટ જેવા જૈવિક સુધારકો દ્વારા ઉગાડવામાં આવેલા પાકની શોધમાં હોય છે. ઓર્ગેનિક પ્રમાણપત્ર મેળવીને અને e-NAM પ્લેટફોર્મ પર પાકની નોંધણી કરીને, ખેડૂતો સ્થાનિક વચેટિયાઓને બાયપાસ કરી શકે છે, સીધા ખરીદી કરારો મેળવી શકે છે અને સુરક્ષિત, સમયસર ઇલેક્ટ્રોનિક ચૂકવણી મેળવી શકે છે.